Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I gimnazjum

oparte na „Programie nauczania biologii Puls życia”

I Biologia – nauka o życiu

Wymagania konieczne – uczeń:

• określa przedmiot badań biologii jako nauki

• podaje przykłady dziedzin biologii

• wymienia źródła wiedzy biologicznej

• wyjaśnia, do czego służą atlasy i klucze

• wymienia cechy organizmów żywych

• wskazuje komórkę jako podstawową jednostkę organizacji życia

• wymienia struktury budowy komórki roślinnej, zwierzęcej, grzyba i bakterii

• wyciąga wnioski dotyczące komórkowej budowy organizmów na podstawie obserwacji preparatów

• wymienia jednostki klasyfikacji biologicznej

Wymagania podstawowe – uczeń:

• potrafi korzystać z poszczególnych źródeł wiedzy

• rozróżnia próbę kontrolną i badawczą

• podaje funkcje poszczególnych organelli

• posługuje się mikroskopem

• wykonuje proste preparaty mikroskopowe

• wyjaśnia, czym zajmuje się systematyka

• podaje kryteria wyróżnienia pięciu królestw

Wymagania rozszerzające – uczeń:

• charakteryzuje wybrane dziedziny biologii

• posługuje się właściwymi źródłami wiedzy biologicznej podczas rozwiązywania problemów

• odróżnia pod mikroskopem, na schemacie, zdjęciu lub po opisie poszczególne składniki komórki

• rysuje obraz widziany pod mikroskopem

• wyjaśnia rolę poszczególnych elementów komórki

• porównuje budowę różnych komórek

• charakteryzuje dawne sposoby klasyfikacji organizmów

• omawia zasady systemu klasyfikacji biologicznej

Wymagania dopełniające – uczeń:

• objaśnia zasadę stopniowego komplikowania się poziomów organizacji życia

• wykorzystuje atlasy do rozpoznawania pospolitych gatunków organizmów

• omawia budowę i funkcje organelli komórkowych

• analizuje różnice między poszczególnymi typami komórek

• ocenia sztuczne i naturalne systemy podziału organizmów

• uzasadnia potrzebę klasyfikowania organizmów

II Jedność i różnorodność organizmów

Wymagania konieczne – uczeń:

• określa, czym jest odżywianie

• wymienia podstawowe sposoby odżywiania się organizmów

• określa, czym jest oddychanie

• wyjaśnia, na czym polega wymiana gazowa

• wskazuje mitochondrium jako miejsce, w którym zachodzi utlenianie

• przedstawia oddychanie tlenowe i fermentację jako procesy dostarczające energii

• określa, czym jest rozmnażanie

• wyróżnia rozmnażanie płciowe i bezpłciowe

• podaje przykłady płciowego i bezpłciowego rozmnażania się organizmów

Wymagania podstawowe – uczeń:

• omawia różnice między organizmami samożywnymi a cudzożywnymi

• wymienia czynniki niezbędne do życia organizmów samożywnych i cudzożywnych

• wymienia substraty i produkty fotosyntezy

• wyjaśnia, na czym polega fotosynteza

• omawia różne sposoby oddychania

• wymienia przykłady organizmów ilustrujących różne sposoby oddychania

• rozróżnia wymianę gazową i oddychanie wewnątrzkomórkowe

• rozpoznaje sposoby rozmnażania się organizmów

• wyjaśnia, na czym polega rozmnażanie bezpłciowe

• rozpoznaje pączkujące drożdże obserwowane pod mikroskopem

• omawia różnice między rozwojem prostym a złożonym

Wymagania rozszerzające – uczeń:

• charakteryzuje różne strategie odżywiania

• wykazuje różnorodność odżywiania się organizmów cudzożywnych

• określa warunki przebiegu fotosyntezy

• ocenia, czy dany organizm jest samożywny, czy cudzożywny

• uzasadnia, że oddychanie jest procesem niezbędnym do życia

• charakteryzuje rodzaje rozmnażania

• ocenia znaczenie przemiany pokoleń

• charakteryzuje typy rozwoju zarodka

• stosuje w praktyce wiadomości dotyczące rozmnażania wegetatywnego

Wymagania dopełniające – uczeń:

• wykazuje różnice w pobieraniu i trawieniu pokarmów u różnych organizmów

• wyjaśnia, na czym polega chemosynteza

• wykazuje zależność między środowiskiem życia a budową narządów wymiany gazowej

• porównuje oddychanie tlenowe i beztlenowe

• omawia znaczenie fermentacji

• zapisuje słownie równanie reakcji oddychania tlenowego

• wykazuje związek między sposobem zapłodnienia a środowiskiem życia organizmów

• ocenia znaczenie samozapłodnienia

III Bakterie, wirusy, organizmy beztkankowe.

Wymagania konieczne – uczeń:

• wymienia miejsca występowania bakterii i wirusów

• rozpoznaje i podaje nazwy form morfologicznych bakterii widocznych na preparacie mikroskopowym lub ilustracji

• wymienia miejsca występowania protistów

• wymienia grupy organizmów należących do protistów

• wskazuje środowisko życia glonów

• podaje przykłady organizmów należących do glonów

• podaje przykłady grzybów i porostów

• opisuje budowę grzybów

• rozpoznaje pleśniaka białego w obrazie mikroskopowym

• wymienia sposoby rozmnażania się grzybów

• rozpoznaje porosty wśród innych organizmów

Wymagania podstawowe – uczeń:

• podaje charakterystyczne cechy budowy bakterii i wirusów

• wymienia cechy, którymi wirusy różnią się od organizmów

• podaje przykłady bakterii i wirusów

• określa znaczenie bakterii w przyrodzie i gospodarce człowieka

• omawia czynności życiowe poszczególnych grup protistów

• wymienia wspólne cechy organizmów zaliczanych do glonów

• omawia znaczenie glonów w przyrodzie i gospodarce człowieka

• omawia czynności życiowe grzybów

• podaje przykłady znaczenia grzybów w przyrodzie i gospodarce człowieka

• rozpoznaje porosty jako organizmy zbudowane z grzybni i glonu

• wyjaśnia, co to jest grzybica

Wymagania rozszerzające – uczeń:

• charakteryzuje wybrane czynności życiowe bakterii

• wymienia choroby bakteryjne i wirusowe

• rysuje kształty bakterii obserwowanych pod mikroskopem

• charakteryzuje poszczególne grupy protistów

• wykazuje chorobotwórcze znaczenie protistów

• wyjaśnia, że glony to grupa ekologiczna, do której należą przedstawiciele trzech królestw

• omawia wybrane czynności życiowe glonów

• charakteryzuje budowę grzybów owocnikowych

• omawia sposoby rozmnażania się grzybów

• analizuje znaczenie grzybów w przyrodzie i gospodarce człowieka

• wykonuje i opisuje rysunek wskazanych grzybów

Wymagania dopełniające – uczeń:

• ocenia znaczenie bakterii i wirusów

• określa warunki tworzenia się przetrwalników

• ocenia rolę bakterii jako symbiontów i destruentów

• porównuje czynności życiowe poszczególnych grup protistów

• wymienia choroby wywoływane przez protisty

• rozpoznaje pod mikroskopem, rysuje i opisuje budowę przedstawicieli protistów

• analizuje wpływ zakwitów glonów na inne organizmy w środowisku

• ocenia znaczenie glonów w przyrodzie i gospodarce człowieka

• wyjaśnia zależność między głębokością a występowaniem określonych grup glonów

• wykazuje znaczenie mikoryzy dla grzyba i rośliny

• określa znaczenie poszczególnych komponentów w budowie plechy porostu

• proponuje sposób badania czystości powietrza, znając wrażliwość porostów na zanieczyszczenia

• rozpoznaje i podaje nazwy różnych form morfologicznych porostów

IV Świat roślin

Wymagania konieczne – uczeń:

• wyjaśnia, czym jest tkanka

• podaje przykłady tkanek roślinnych

• wskazuje na ilustracji komórki tworzące tkankę

• wymienia podstawowe funkcje korzenia

• rozpoznaje systemy korzeniowe

• omawia funkcje łodygi

• podaje nazwy elementów budowy zewnętrznej łodygi

• wymienia funkcje liści

• rozpoznaje elementy budowy liścia

• rozpoznaje liście pojedyncze i złożone

• wymienia miejsca występowania mszaków

• podaje nazwy organów mszaków

• wymienia miejsca występowania paprotników

• rozpoznaje organy paproci

• rozpoznaje paprotniki wśród innych roślin

• wymienia miejsca występowania roślin nagonasiennych

• rozpoznaje rośliny nagonasienne wśród innych roślin

• wymienia miejsca występowania roślin okrytonasiennych

• podaje nazwy elementów budowy kwiatu

• rozróżnia kwiat i kwiatostan

• rozpoznaje rośliny okrytonasienne wśród innych roślin

Wymagania podstawowe – uczeń:

• dokonuje podziału tkanek roślinnych na twórcze i stałe

• wymienia cechy budowy poszczególnych tkanek roślinnych

• opisuje funkcje wskazanych tkanek

• rozpoznaje modyfikacje korzeni

• omawia budowę zewnętrzną korzenia

• rozpoznaje pod mikroskopem tkanki budujące korzeń

• rozpoznaje tkanki budujące łodygę

• rozróżnia rodzaje łodyg

• rozpoznaje różne modyfikacje liści

• rozpoznaje na preparacie mikroskopowym tkanki budujące liść

• rozróżnia typy ulistnienia łodygi

• rozpoznaje mszaki wśród innych roślin

• omawia znaczenie mszaków w przyrodzie i gospodarce człowieka

• wyjaśnia rolę poszczególnych organów paprotników

• wymienia przystosowania roślin nagonasiennych do warunków życia

• omawia znaczenie roślin nagonasiennych w przyrodzie i gospodarce człowieka

• wymienia sposoby rozsiewania nasion i owoców

• rozróżnia owoce pojedyncze i złożone

• omawia znaczenie roślin okrytonasiennych w przyrodzie i gospodarce człowieka

Wymagania rozszerzające – uczeń:

• charakteryzuje budowę, rozmieszczenie i funkcje poszczególnych tkanek roślinnych

• wykonuje preparat ze skórki cebuli i rozpoznaje w nim tkankę okrywającą

• analizuje budowę wewnętrzną korzenia jako funkcjonalnej całości

• charakteryzuje przyrost na długość

• rysuje różne systemy korzeniowe

• rysuje schematycznie przekrój poprzeczny i podłużny łodygi

• rozpoznaje rodzaje unerwienia liści

• omawia funkcje poszczególnych modyfikacji liści

• analizuje cykl rozwojowy mszaków

• rysuje mech i podpisuje jego organy

• analizuje cykl rozwojowy paproci

• charakteryzuje skrzypy, widłaki i paprocie

• analizuje cykl rozwojowy sosny

• rozpoznaje rodzime gatunki nagonasiennych

• określa, z jakiego gatunku drzewa lub krzewu pochodzi wskazana szyszka

• omawia funkcje poszczególnych elementów budowy kwiatu

• analizuje cykl rozwojowy roślin okrytonasiennych

• ocenia znaczenie roślin okrytonasiennych w przyrodzie i gospodarce człowieka

Wymagania dopełniające – uczeń:

• wykazuje związek budowy wskazanej tkanki z jej funkcją

• rozpoznaje i rysuje tkanki widoczne na przekrojach organów roślinnych

• wyjaśnia sposób pobierania wody przez roślinę

• projektuje doświadczenie świadczące o przewodzeniu wody z korzenia do łodygi

• charakteryzuje modyfikacje korzeni

• analizuje związek budowy zmodyfikowanych łodyg z ich funkcjami

• analizuje funkcje poszczególnych elementów budowy anatomicznej liścia

• rysuje różne typy ulistnienia łodygi

• wyjaśnia, dlaczego mszaki są najprostszymi roślinami lądowymi

• rozpoznaje za pomocą atlasów 5 gatunków rodzimych paprotników

• dowodzi związku budowy roślin nagonasiennych ze środowiskiem ich życia

• wykazuje związek budowy kwiatu ze sposobem zapylania

• charakteryzuje sposoby rozsiewania nasion i owoców, wykazując związek z ich budową

• rozpoznaje 5 gatunków drzew okrytonasiennych występujących w Polsce

V Świat bezkręgowców

Wymagania konieczne – uczeń:

• wyjaśnia, czym jest tkanka

• wymienia podstawowe rodzaje tkanek zwierzęcych

• wyjaśnia, co to są gąbki

• podaje miejsca występowania gąbek i parzydełkowców

• wymienia charakterystyczne cechy gąbek i parzydełkowców

• wymienia charakterystyczne cechy płazińców i nicieni

• rozpoznaje na ilustracji płazińce i nicienie

• charakteryzuje tasiemce i glisty jako pasożyty układu pokarmowego

• omawia drogi zakażenia pasożytniczymi płazińcami i nicieniami

• wyjaśnia, w jaki sposób można ustrzec się przez zakażaniem pasożytniczymi płazińcami i nicieniami

• rozpoznaje pierścienice wśród innych zwierząt

• rozpoznaje stawonogi wśród innych zwierząt

• rozpoznaje na ilustracji przeobrażenie zupełne i niezupełne owadów

• rozpoznaje ślimaki, małże i głowonogi wśród innych zwierząt

• wymienia charakterystyczne cechy mięczaków

Wymagania podstawowe – uczeń:

• określa najważniejsze funkcje poszczególnych tkanek zwierzęcych

• wymienia rodzaje tkanki łącznej

• podaje rozmieszczenie przykładowych tkanek zwierzęcych w organizmie

• omawia znaczenie gąbek i parzydełkowców w przyrodzie

• wskazuje na ilustracji elementy budowy tasiemca

• wymienia charakterystyczne cechy pierścienic

• wymienia charakterystyczne cechy budowy skorupiaków, owadów i pajęczaków

• wymienia części ciała ślimaków, małży i głowonogów

• wymienia narządy oddechowe mięczaków

• wskazuje małże jako organizmy produkujące perły

Wymagania rozszerzające – uczeń:

• charakteryzuje budowę poszczególnych tkanek zwierzęcych

• rysuje schemat komórki nerwowej i opisuje poszczególne elementy jej budowy

• rozpoznaje pod mikroskopem lub na ilustracji rodzaje tkanek

• charakteryzuje wskazane czynności życiowe gąbek i parzydełkowców

• wyjaśnia mechanizm ruchu parzydełkowców

• dowodzi, że tasiemce są przystosowane do pasożytniczego trybu życia

• omawia różnice między płazińcami a nicieniami

• charakteryzuje wskazane czynności życiowe płazińców i nicieni

• charakteryzuje układ krwionośny pierścienic

• charakteryzuje wskazane czynności życiowe pierścienic

• wykazuje związek budowy pijawki z pasożytniczym trybem jej życia

• charakteryzuje wskazane czynności życiowe stawonogów

• dowodzi, że owady są przystosowane do życia w środowisku lądowym

• charakteryzuje wskazane czynności życiowe mięczaków

• wyjaśnia zasady funkcjonowania otwartego układu krwionośnego

• porównuje budowę ślimaków, małży i głowonogów

• charakteryzuje poszczególne elementy szkieletu kręgowców

• porównuje układ krwionośny bezkręgowców i kręgowców

• omawia wybrane czynności życiowe ryb

• określa charakterystyczne cechy rozmnażania ryb

• wyjaśnia przyczyny wędrówek ryb

• rozpoznaje przedstawicieli ryb i wskazuje ich cechy

• omawia wybrane czynności życiowe płazów

• charakteryzuje płazy ogoniaste i bezogonowe

• rozpoznaje przedstawicieli płazów i wskazuje ich specyficzne cechy

• omawia wybrane czynności życiowe gadów

• charakteryzuje funkcje poszczególnych błon płodowych

• rozpoznaje przedstawicieli gadów i wskazuje ich specyficzne cechy

• określa środowisko życia ptaka na podstawie budowy jego kończyn

• określa rodzaj pobieranego przez ptaka pokarmu na podstawie budowy jego dzioba

• omawia wybrane czynności życiowe ptaków

• rozpoznaje przedstawicieli ptaków i wskazuje ich specyficzne cechy

• charakteryzuje funkcje skóry

• omawia zalety pęcherzykowej budowy płuc

• porównuje budowę ssaków wodnych i lądowych

• ocenia znaczenie ssaków w życiu i gospodarce człowieka

Wymagania dopełniające – uczeń:

• opisuje rodzaje tkanki nabłonkowej

• charakteryzuje rolę poszczególnych składników morfotycznych krwi

• wykazuje związek budowy gąbek i parzydełkowców ze środowiskiem ich życia

• wyjaśnia sposób działania parzydełka

• charakteryzuje symetrię ciała płazińców

• dowodzi, że pierścienice są bardziej rozwiniętymi zwierzętami niż płazińce i nicienie

• projektuje doświadczenie wykazujące znaczenie dżdżownic w użyźnianiu gleby

• dowodzi istnienia związku między środowiskiem życia a narządami wymiany gazowej

• wykazuje związek budowy mięczaków ze środowiskiem ich życia

• charakteryzuje sposoby poruszania się poszczególnych grup mięczaków

VI Świat kręgowców

Wymagania konieczne – uczeń:

• określa pokrycie ciała bezkręgowców i kręgowców

• podaje nazwy elementów szkieletu kręgowców

• charakteryzuje ryby

• podaje nazwy płetw ryby

• rozpoznaje skrzela jako narządy wymiany gazowej

• określa środowiska życia płazów

• charakteryzuje płazy

• wymienia stadia rozwojowe żaby

• podaje po dwa przykłady płazów ogoniastych i bezogonowych

• określa środowisko życia gadów

• charakteryzuje gady

• podaje cztery przykłady gadów występujących w Polsce

• charakteryzuje ptaki

• wymienia ptaki różnych środowisk

• rozpoznaje rodzaje piór ptaków

• wymienia elementy budowy jaja

• wyjaśnia konieczność migracji ptaków

• omawia charakterystyczne cechy ssaków

• podaje przykłady siedlisk zajmowanych przez ssaki

• rozróżnia ssaki wśród innych zwierząt

• rozróżnia ssaki wodne i lądowe

• wymienia narządy zmysłów ssaków

Wymagania podstawowe – uczeń:

• wymienia funkcje szkieletu bezkręgowców

• podaje przykłady szkieletów bezkręgowców

• wymienia elementy budowy układu nerwowego bezkręgowców i kręgowców

• wymienia przystosowania ryb do życia w wodzie

• określa rodzaj zapłodnienia u ryb

• wymienia przystosowania płazów do życia w wodzie i na lądzie

• wyjaśnia, na czym polega hibernacja

• omawia cykl rozwojowy żaby

• wymienia przystosowania gadów do życia na lądzie

• omawia znaczenie błon płodowych w rozwoju gadów

• wymienia narządy zmysłów gadów

• wymienia przystosowania budowy ptaków do lotu

• omawia różnice pomiędzy gniazdownikami i zagniazdownikami oraz podaje ich przykłady

• wyjaśnia rolę gruczołów potowych i włosów w termoregulacji

• podaje przykłady gatunków ssaków

• rozróżnia uzębienie drapieżnika i roślinożercy

• wymienia przystosowania ssaków do zajmowania różnych siedlisk

Wymagania rozszerzające – uczeń:

• charakteryzuje poszczególne elementy szkieletu kręgowców

• porównuje układ krwionośny bezkręgowców i kręgowców

• omawia wybrane czynności życiowe ryb

• określa charakterystyczne cechy rozmnażania ryb

• wyjaśnia przyczyny wędrówek ryb

• rozpoznaje przedstawicieli ryb i wskazuje ich cechy

• omawia wybrane czynności życiowe płazów

• charakteryzuje płazy ogoniaste i bezogonowe

• rozpoznaje przedstawicieli płazów i wskazuje ich specyficzne cechy

• omawia wybrane czynności życiowe gadów

• charakteryzuje funkcje poszczególnych błon płodowych

• rozpoznaje przedstawicieli gadów i wskazuje ich specyficzne cechy

• określa środowisko życia ptaka na podstawie budowy jego kończyn

• określa rodzaj pobieranego przez ptaka pokarmu na podstawie budowy jego dzioba

• omawia wybrane czynności życiowe ptaków

• rozpoznaje przedstawicieli ptaków i wskazuje ich specyficzne cechy

• charakteryzuje funkcje skóry

• omawia zalety pęcherzykowej budowy płuc

• porównuje budowę ssaków wodnych i lądowych

• ocenia znaczenie ssaków w życiu i gospodarce człowieka

Wymagania dopełniające – uczeń:

• porównuje budowę układu nerwowego bezkręgowców i kręgowców

• charakteryzuje wymianę gazową u ryb

• porównuje układ krwionośny ryby i dżdżownicy

• wykazuje związek trybu życia płazów z ich zmiennocieplnością

• wykazuje związek budowy płazów ze środowiskami ich życia

• analizuje pokrycie ciała gadów w aspekcie ochrony przed utratą wody

• wykazuje związek budowy gadów ze środowiskiem ich życia

• wykazuje związek między sposobem rozmnażania i typem rozwoju a środowiskiem życia gadów

• charakteryzuje poszczególne elementy budowy jaja

• wykazuje związek między przebiegiem wymiany gazowej u ptaków a ich przystosowaniem do lotu

• projektuje doświadczenie wykazujące wydzielniczą i wydalniczą funkcję skóry

• wykazuje związek między funkcjonowaniem poszczególnych narządów zmysłów a trybem życia

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy I i II gimnazjum

oparte na „Programie nauczania biologii Puls życia”

I. Organizm człowieka. Skóra – powłoka organizmu

Wymagania konieczne – uczeń:

• wymienia dziedziny biologii zajmujące się budową i funkcjonowaniem człowieka

• wskazuje komórkę jako element budulcowy ciała człowieka

• wylicza układy narządów człowieka

• wymienia podstawowe funkcje skóry

• wymienia wytwory naskórka

• wymienia choroby skóry

• podaje przykłady dolegliwości skóry

• omawia zasady pielęgnacji skóry młodzieńczej

wymagania podstawowe – uczeń:

• klasyfikuje człowieka do królestwa zwierząt

• opisuje podstawowe funkcje poszczególnych układów

• podaje funkcje skóry i warstwy podskórnej

• wylicza warstwy skóry

• wyjaśnia konieczność dbania o skórę

• klasyfikuje rodzaje oparzeń i odmrożeń

• omawia zasady udzielania pierwszej pomocy w przypadku oparzeń

wymagania rozszerzające – uczeń:

• opisuje cechy różniące człowieka od innych zwierząt

• wyjaśnia, na czym polega homeostaza

• wykazuje na konkretnych przykładach zależność funkcji skóry od jej budowy

• opisuje funkcje poszczególnych wytworów naskórka

• omawia objawy dolegliwości skóry

• wyjaśnia, czym są alergie skórne

wymagania dopełniające – uczeń:

• opisuje hierarchiczną budowę organizmu człowieka

• wykazuje, na podstawie dotychczasowych wiadomości, współzależność poszczególnych układów

w organizmie człowieka

• planuje doświadczenie wykazujące, że skóra jest narządem zmysłu

• proponuje środki do pielęgnacji skóry młodzieńczej

• ocenia wpływ promieni słonecznych na skórę

• demonstruje zasady udzielania pierwszej pomocy w przypadku oparzeń

II Aparat ruchu

Wymagania konieczne – uczeń:

• wskazuje elementy biernego i czynnego aparatu ruchu

• podaje nazwy wskazanych elementów budowy szkieletu

• wylicza elementy szkieletu osiowego

• wymienia elementy budujące klatkę piersiową

• podaje nazwy odcinków kręgosłupa

• wymienia elementy budowy obręczy barkowej i miednicznej

• opisuje budowę fizyczną kości

• wskazuje miejsce występowania szpiku kostnego

• wskazuje na ilustracji najważniejsze mięśnie szkieletowe przy pomocy nauczyciela

• wymienia rodzaje tkanki mięśniowej

• wskazuje położenie tkanki mięśniowej gładkiej i poprzecznie prążkowanej szkieletowej

• podaje warunki niezbędne do prawidłowego funkcjonowania mięśni

wymagania podstawowe – uczeń:

• wskazuje na schemacie, rysunku, modelu szkielet osiowy, obręczy i kończyn

• rozpoznaje różne kształty kości

• wskazuje na modelu lub ilustracji mózgo- i trzewioczaszkę

• wymienia narządy chronione przez klatkę piersiową

• wskazuje na schemacie, rysunku, modelu elementy szkieletu osiowego

• wskazuje na modelu lub schemacie kości kończyn górnej i dolnej

• wymienia rodzaje połączeń kości

• opisuje budowę stawu

• rozpoznaje rodzaje stawów

• odróżnia staw zawiasowy od kulistego

• omawia doświadczenie wykazujące skład chemiczny kości

• określa funkcje wskazanych mięśni szkieletowych

• opisuje budowę tkanki mięśniowej

• wykonuje rysunek tkanki mięśniowej spod mikroskopu

• wyjaśnia na czym polega antagonistyczne działanie mięśni

• przedstawia negatywny wpływ środków dopingujących na zdrowie człowieka

wymagania rozszerzające – uczeń:

• wyjaśnia sposób działania biernego i czynnego aparatu ruchu

• wymienia kości budujące szkielet osiowy

• charakteryzuje funkcje szkieletu osiowego

• wyjaśnia związek budowy czaszki z pełnionymi przez nią funkcjami

• wymienia kości tworzące obręcze barkową i miedniczną

• porównuje budowę kończyny górnej i dolnej

• charakteryzuje połączenia kości

• charakteryzuje zmiany zachodzące w układzie kostnym wraz z wiekiem

• omawia znaczenie składników chemicznych w budowie kości

• opisuje rolę szpiku kostnego

• rozpoznaje mięśnie szkieletowe wskazane na ilustracji

• opisuje czynności mięśni wskazanych na schemacie

• rozpoznaje pod mikroskopem różne rodzaje tkanki mięśniowej

• wyjaśnia warunki prawidłowej pracy mięśni

• analizuje przyczyny urazów ścięgien

wymagania dopełniające – uczeń:

• wskazuje różnice w budowie kości długiej i płaskiej

• porównuje kości o różnych kształtach

• omawia rolę chrząstek w budowie klatki piersiowej

• wykazuje związek budowy odcinków kręgosłupa z pełnioną przez nie funkcją

• wykazuje związek budowy z funkcją kończyny dolnej

• wykazuje związek budowy obręczy miednicznej z pełnioną przez nią funkcją

• wyjaśnia związek budowy stawu z zakresem ruchu kończyny

• planuje doświadczenie wykazujące skład chemiczny kości

• wykazuje związek budowy z funkcją tkanki mięśniowej

• uzasadnia konieczność regularnych ćwiczeń gimnastycznych

III Układ pokarmowy

Wymagania konieczne – uczeń:

• wymienia podstawowe składniki pokarmowe

• wymienia produkty spożywcze zawierające białko

• podaje źródła węglowodanów

• wylicza pokarmy zawierające tłuszcze

• omawia rolę trzech witamin rozpuszczalnych w wodzie i dwóch rozpuszczalnych w tłuszczach

• podaje rolę dwóch makroelementów

• wymienia po trzy makroelementy i mikroelementy

• wyjaśnia, na czym polega trawienie

• wymienia rodzaje zębów u człowieka

• podaje funkcje wątroby trzustki

• podaje nazwy procesów zachodzących w poszczególnych odcinkach przewodu pokarmowego

• wymienia czynniki, od których zależy rodzaj diety

• określa zasady zdrowego żywienia

• wymienia choroby układu pokarmowego

wymagania podstawowe – uczeń:

• klasyfikuje składniki odżywcze na budulcowe i energetyczne

• określa aminokwasy jako cząsteczki budulcowe białek

• rozróżnia witaminy rozpuszczalne w wodzie i w tłuszczach

• rola wody w organizmie

• opisuje rolę poszczególnych rodzajów zębów

• wskazuje odcinki przewodu pokarmowego na planszy lub modelu

• rozpoznaje wątrobę i trzustkę na schemacie

• lokalizuje wątrobę i trzustkę na własnym ciele

• wskazuje grupy pokarmów na piramidzie żywieniowej

• przewiduje skutki złego odżywiania się

• wyjaśnia, dlaczego należy stosować dietę zróżnicowaną i dostosowaną do potrzeb organizmu (wiek, stan zdrowia, tryb życia, aktywność fizyczna, pora roku itp.)

• określa przyczyny chorób układu pokarmowego

• omawia zasady udzielania pierwszej pomocy w przypadku zakrztuszenia

wymagania rozszerzające – uczeń:

• omawia rolę składników pokarmowych w organizmie

• określa znaczenie błonnika w prawidłowym funkcjonowaniu układu pokarmowego

• uzasadnia konieczność systematycznego spożywania owoców i warzyw

• porównuje pokarmy pełnowartościowe i niepełnowartościowe

• charakteryzuje rolę tłuszczów w organizmie

• wymienia najważniejsze pierwiastki budujące ciała organizmów

• charakteryzuje rodzaje witamin

• przedstawia rolę i skutki niedoboru witamin A, C, B6, B12, kwasu foliowego, D

• przedstawia rolę i skutki niedoboru składników mineralnych (Mg, Fe, Ca)

• omawia znaczenie makroelementów i mikroelementów w organizmie człowieka

• charakteryzuje zęby człowieka

• omawia funkcje poszczególnych odcinków przewodu pokarmowego

• lokalizuje odcinki przewodu pokarmowego, wskazując odpowiednie miejsca na powierzchni ciała

• objaśnia pojęcie „wartość energetyczna pokarmu”

• wykazuje zależność między dietą a czynnikami, które ją warunkują

• charakteryzuje choroby układu pokarmowego

wymagania dopełniające – uczeń:

• wyjaśnia związek między spożywaniem produktów białkowych a wzrostem ciała

• porównuje wartość energetyczną węglowodanów i tłuszczów

• wyjaśnia skutki nadmiernego spożywania tłuszczów

• wykazuje kluczową rolę węgla dla istnienia życia

• identyfikuje podstawowe składniki pokarmowe z podstawowymi grupami związków chemicznych występujących w organizmach

• analizuje skutki niedoboru witamin, makroelementów i mikroelementów

• omawia rolę aminokwasów egzogennych w organizmie

• omawia znaczenie procesu trawienia

• omawia rolę poszczególnych odcinków przewodu pokarmowego

• opisuje procesy trawienia we wszystkich odcinkach przewodu pokarmowego

• wykazuje zależność między higieną odżywiania się a profilaktyką chorób układu pokarmowego

• przygotowuje wystąpienie na temat chorób związanych z zaburzeniami w łaknieniu i przemianie materii

• demonstruje i komentuje udzielanie pierwszej pomocy w przypadku zakrztuszenia

IV Układ krążenia

Wymagania konieczne – uczeń:

• podaje nazwy elementów morfotycznych krwi

• wymienia grupy krwi

• wylicza składniki biorące udział w krzepnięciu krwi

• wymienia narządy, w których przemieszcza się krew

• omawia na ilustracji mały i duży obieg krwi

• wskazuje na sobie położenie serca

• wymienia elementy budowy serca

• wymienia choroby układu krwionośnego

• omawia pierwszą pomoc w wypadku krwawień i krwotoków

• wymienia cechy układu limfatycznego

• wymienia narządy układu limfatycznego

• wymienia elementy układu odpornościowego

• definiuje szczepionkę i surowicę jako czynniki odpowiadające za odporność nabytą

wymagania podstawowe – uczeń:

• omawia funkcje krwi

• wskazuje uniwersalnego dawcę i biorcę

• przedstawia społeczne znaczenie krwiodawstwa

• omawia funkcje wybranego naczynia krwionośnego

• porównuje budowę i funkcje żył, tętnic i naczyń włosowatych

• opisuje funkcje zastawek żylnych

• rozpoznaje elementy budowy serca i naczynia krwionośnego na schemacie (ilustracji z podręcznika)

• wyjaśnia, czym jest puls

• odczytuje wyniki badania laboratoryjnego

• wymienia czynniki wpływające korzystnie na funkcjonowanie układu krwionośnego

• przedstawia znaczenie aktywności fizycznej i prawidłowej diety dla właściwego funkcjonowania układu krążenia

• opisuje budowę układu limfatycznego

• omawia rolę węzłów chłonnych

• wyróżnia odporność swoistą i nieswoistą, czynną i bierną, naturalną i sztuczną

• wyjaśnia, że AIDS jest chorobą wywołaną przez HIV

• wyjaśnia, na czym polega transplantacja narządów

• podaje przykłady narządów, które można przeszczepiać

wymagania rozszerzające – uczeń:

• omawia znaczenie krwi

• charakteryzuje elementy morfotyczne krwi

• omawia rolę hemoglobiny

• porównuje krwiobieg mały i duży

• charakteryzuje cel krwi płynącej w małym i dużym krwiobiegu

• opisuje mechanizm pracy serca

• omawia fazy pracy serca

• mierzy koledze puls

• podaje prawidłowe ciśnienie krwi u zdrowego człowieka

• analizuje przyczyny chorób układu krwionośnego

• charakteryzuje objawy krwotoku żylnego i tętniczego

• opisuje rolę układu limfatycznego

• omawia rolę śledziony, grasicy i migdałków

• omawia rolę elementów układu odpornościowego

• charakteryzuje rodzaje odporności

• wyjaśnia sposób działania HIV

wymagania dopełniające – uczeń:

• omawia zasady transfuzji krwi

• wyjaśnia mechanizm krzepnięcia krwi

• rozpoznaje elementy morfotyczne krwi na podstawie obserwacji mikroskopowej

• rozpoznaje poszczególne naczynia krwionośne na ilustracji

• wykazuje związek budowy naczyń krwionośnych z pełnionymi przez nie funkcjami

• wykazuje rolę zastawek w funkcjonowaniu serca

• porównuje wartości ciśnienia skurczowego i rozkurczowego

• przygotowuje portfolio na temat chorób układu krwionośnego

• demonstruje pierwszą pomoc w przypadku krwotoków

• przygotowuje wywiad z pracownikiem służby zdrowia na temat chorób układu krwionośnego

• porównuje układ limfatyczny i krwionośny

• wyjaśnia mechanizm działania odporności swoistej

• opisuje rodzaje leukocytów

• odróżnia działanie szczepionki od surowicy

• przedstawia znaczenie przeszczepów oraz zgody na transplantację narządów po śmierci

V Układ oddechowy

Wymagania konieczne – uczeń:

• wymienia odcinki układu oddechowego

• definiuje płuca jako miejsce wymiany gazowej

• wymienia narządy biorące udział w procesie wentylacji

• demonstruje na sobie mechanizm wdechu i wydechu

• definiuje mitochondrium jako miejsce oddychania wewnątrzkomórkowego

• wskazuje ATP jako nośnik energii

• definiuje kichanie i kaszel jako reakcje obronne organizmu

• wymienia kilka chorób układu oddechowego

Wymagania podstawowe – uczeń:

• omawia funkcje elementów układu oddechowego

• opisuje rolę nagłośni

• wskazuje różnice w ruchach klatki piersiowej i przepony podczas wdechu i wydechu

• przedstawia rolę krwi w transporcie gazów oddechowych

• oblicza ilość wdechów i wydechów przed i po wysiłku

• zapisuje słownie równanie reakcji chemicznej ilustrujące utlenianie glukozy

• omawia zawartość gazów w powietrzu wdychanym i wydychanym

• wskazuje źródła infekcji górnych i dolnych dróg układu oddechowego

• określa sposoby zapobiegania chorobom układu oddechowego

• opisuje przyczyny astmy

• omawia zasady postępowania w przypadku utraty oddechu

Wymagania rozszerzające – uczeń:

• wyróżnia drogi oddechowe i narządy wymiany gazowej

• wykazuje związek budowy elementów układu oddechowego z pełnionymi funkcjami

• wyróżnia mechanizm wentylacji i oddychania komórkowego

• wyjaśnia zależność między ilością oddechów a wysiłkiem

• opisuje dyfuzję O2 i CO2 zachodzącą w pęcherzykach płucnych

• określa znaczenie oddychania wewnątrzkomórkowego

• zapisuje utlenianie glukozy równaniem reakcji chemicznej

• omawia rolę ATP w procesie utleniania biologicznego

• podaje objawy wybranych chorób układu oddechowego

• wyjaśnia związek między wdychaniem powietrza przez nos a profilaktyką chorób układu oddechowego

Wymagania dopełniające – uczeń:

• odróżnia głośnię i nagłośnię

• demonstruje mechanizm modulacji głosu

• interpretuje wyniki doświadczenia na wykrywanie CO2 w powietrzu wydychanym

• analizuje proces wymiany gazowej w płucach i tkankach

• opisuje zależność między ilością mitochondriów a zapotrzebowaniem narządów na energię

• przedstawia graficznie zawartość gazów w powietrzu wdychanym i wydychanym

• wykazuje zależność między skażeniem środowiska a zachorowalnością na astmę

• demonstruje zasady udzielania pierwszej pomocy w przypadku zatrzymania oddechu

VI Układ wydalniczy

Wymagania konieczne – uczeń:

• wymienia przykłady substancji, które są wydalane przez organizm człowieka

• wskazuje miejsce powstawania moczu pierwotnego na modelu lub ilustracji

• wymienia choroby układu wydalniczego

• określa dzienne zapotrzebowanie organizmu człowieka na wodę

Wymagania podstawowe – uczeń:

• wyjaśnia pojęcia „wydalanie” i „defekacja”

• wymienia drogi wydalania zbędnych produktów przemiany materii

• uzasadnia konieczność regularnego opróżniania pęcherza moczowego

• omawia na ilustracji przebieg dializy

Wymagania rozszerzające – uczeń:

• porównuje wydalanie i defekację

• omawia na podstawie ilustracji proces powstawania moczu

• omawia przyczyny chorób układu wydalniczego

Wymagania dopełniające – uczeń:

• rozpoznaje na modelu lub materiale świeżym warstwy budujące nerkę

• omawia rolę układu wydalniczego w utrzymaniu homeostazy organizmu

• uzasadnia konieczność picia dużych ilości wody podczas leczenia schorzeń nerek

• ocenia rolę dializy w ratowaniu życia

VII Regulacja nerwowo – hormonalna

Wymagania konieczne – uczeń:

• wymienia gruczoły dokrewne i wydzielane przez nie hormony

• wskazuje na ilustracji położenie najważniejszych gruczołów dokrewnych

• wymienia skutki nadmiaru i niedoboru hormonu wzrostu

• wymienia funkcje układu nerwowego

• wymienia elementy budowy ośrodkowego układu nerwowego i obwodowego układu nerwowego

• rozpoznaje na ilustracji ośrodkowy i obwodowy układ nerwowy

• wskazuje na ilustracji najważniejsze elementy mózgowia

• wymienia mózgowie i rdzeń kręgowy jako narządy ośrodkowego układu nerwowego

• wymienia rodzaje nerwów obwodowych

• podaje po trzy przykłady odruchów warunkowych i bezwarunkowych

• wymienia czynniki powodujące stres

• podaje przykłady trzech chorób spowodowanych stresem

Wymagania podstawowe – uczeń:

• klasyfikuje gruczoły na wydzielania zewnętrznego i wewnętrznego

• wyjaśnia pojęcie „gruczoł dokrewny”

• wyjaśnia, czym są hormony

• wyjaśnia pojęcie „równowaga hormonalna”

• podaje przyczyny cukrzycy

• opisuje elementy budowy komórki nerwowej

• wskazuje przebieg bodźca nerwowego na ilustracji neuronu

• wyróżnia somatyczny i autonomiczny układ nerwowy

• określa mózgowie jako jednostkę nadrzędną w stosunku do pozostałych części układu nerwowego

• wskazuje elementy budowy rdzenia kręgowego na ilustracji

• wyróżnia włókna czuciowe i ruchowe

• opisuje na ilustracji drogę impulsu nerwowego w łuku odruchowym

• odróżnia odruchy warunkowe i bezwarunkowe

• wymienia sposoby radzenia sobie ze stresem

• wymienia przykłady chorób układu nerwowego

• przyporządkowuje chorobom układu nerwowego charakterystyczne objawy

Wymagania rozszerzające – uczeń:

• określa cechy hormonów

• przyporządkowuje nazwy gruczołów do wytwarzanych przez nie hormonów

• omawia antagonistyczne działanie hormonów insuliny i glukagonu

• interpretuje skutki nadmiaru i niedoboru hormonów

• opisuje funkcje układu nerwowego

• porównuje działanie układu nerwowego i hormonalnego

• wykazuje związek budowy komórki nerwowej z pełnioną funkcją

• omawia działanie ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego

• opisuje budowę rdzenia kręgowego

• objaśnia na ilustracji budowę mózgowia

• wyjaśnia różnice między odruchem warunkowym a bezwarunkowym

• charakteryzuje odruchy warunkowe i bezwarunkowe

• przedstawia graficznie drogę impulsu nerwowego w łuku odruchowym

• wyjaśnia dodatni i ujemny wpływ stresu na funkcjonowanie organizmu

• opisuje przyczyny nerwic

• rozpoznaje cechy depresji

Wymagania dopełniające – uczeń:

• przedstawia biologiczną rolę: hormonu wzrostu, tyroksyny, insuliny, adrenaliny, testosteronu, estrogenów

• omawia znaczenie swoistego działania hormonów

• uzasadnia związek niedoboru insuliny z cukrzycą

• tłumaczy rolę regulacji nerwowo-hormonalnej w utrzymaniu homeostazy

• wyjaśnia sposób działania synapsy

• charakteryzuje funkcje somatycznego i autonomicznego układu nerwowego

• porównuje funkcje współczulnej i przywspółczulnej części autonomicznego układu nerwowego

• uzasadnia nadrzędną funkcję mózgowia w stosunku do pozostałych części układu nerwowego

• dowodzi znaczenia odruchów w życiu człowieka

• przedstawia rolę odruchów warunkowych w uczeniu się

• analizuje przyczyny chorób układu nerwowego

• analizuje związek pomiędzy prawidłowym wysypianiem się a funkcjonowaniem organizmu. W szczególności omawia wpływ snu na procesy uczenia się i zapamiętywania oraz na odporność organizmu

VIII Narządy zmysłów

Wymagania konieczne – uczeń:

• omawia znaczenie zmysłów w życiu człowieka

• rozróżnia w narządzie wzroku aparat ochronny i gałkę oczną

• wymienia elementy stanowiące aparat ochronny oka

• rozpoznaje na ilustracji elementy budowy oka

• omawia funkcje elementów budowy oka

• rozpoznaje na ilustracji elementy budowy ucha

• wymienia funkcje poszczególnych odcinków ucha

• wymienia wady wzroku

• omawia przyczyny powstawania wad wzroku

• omawia zasady higieny oczu

• wymienia choroby oczu i uszu

• przedstawia rolę zmysłu smaku, powonienia i dotyku

• wskazuje rozmieszczenie receptorów dotyku, smaku i powonienia

• wymienia podstawowe smaki

• wylicza bodźce odbierane przez skórę

Wymagania podstawowe – uczeń:

• opisuje funkcje elementów aparatu ochronnego oka

• wyjaśnia pojęcie „akomodacja”

• omawia znaczenie adaptacji oka

• wyróżnia ucho zewnętrzne, środkowe i wewnętrzne

• wskazuje położenie narządu równowagi

• rozpoznaje krótkowzroczność i dalekowzroczność na ilustracji

• definiuje hałas jako czynnik powodujący głuchotę

• opisuje kubki smakowe jako właściwy narząd smaku

Wymagania rozszerzające – uczeń:

• określa funkcje aparatu ochronnego i gałki ocznej

• wykazuje związek budowy elementów oka z pełnionymi przez nie funkcjami

• opisuje drogę światła w oku

• wskazuje lokalizację receptorów wzroku

• ilustruje za pomocą prostego rysunku drogę światła w oku

• charakteryzuje funkcje poszczególnych elementów ucha

• omawia funkcje ucha zewnętrznego, środkowego i wewnętrznego

• charakteryzuje wady wzroku

• wyjaśnia, na czym polega daltonizm i astygmatyzm

• charakteryzuje choroby oczu

• omawia sposób korygowania wad wzroku

• wskazuje miejsce położenia kubków smakowych

Wymagania dopełniające – uczeń:

• omawia powstawanie obrazu na siatkówce

• planuje doświadczenie wykazujące reakcje tęczówki na różne natężenie światła

• wyjaśnia mechanizm odbierania i rozpoznawania dźwięków

• wskazuje lokalizację receptorów słuchu i równowagi

• wyjaśnia zasadę działania narządu równowagi

• rozróżnia rodzaje soczewek korygujących wady wzroku

• analizuje, w jaki sposób nadmierny hałas może spowodować uszkodzenie słuchu

• uzasadnia, że skóra jest narządem dotyku

• analizuje znaczenie wolnych zakończeń nerwowych w skórze

IX Rozmnażanie i rozwój człowieka

Wymagania konieczne – uczeń:

• wymienia męskie narządy rozrodcze i ich funkcje

• wymienia męskie cechy płciowe

• wskazuje na ilustracji narządy męskiego układu rozrodczego

• wymienia wewnętrzne narządy rozrodcze

• wskazuje na ilustracji wewnętrzne narządy żeńskiego układu rozrodczego

• wylicza zewnętrzne żeńskie narządy płciowe

• wymienia żeńskie hormony płciowe

• wymienia kolejne fazy cyklu miesiączkowego

• wymienia choroby układu rozrodczego

• wymienia naturalne i sztuczne metody planowania rodziny

• wymienia nazwy błon płodowych

• podaje, jak długo trwa rozwój płodowy

• wymienia zmiany zachodzące w organizmie kobiety podczas ciąży

• wylicza etapy życia człowieka

• wymienia rodzaje dojrzałości

• wymienia różnice w tempie dojrzewania dziewcząt i chłopców

Wymagania podstawowe – uczeń:

• rysuje schematycznie i opisuje plemnika

• omawia proces powstawania nasienia

• określa funkcję testosteronu

• opisuje funkcje żeńskiego układu rozrodczego

• wskazuje w cyklu miesiączkowym dni płodne i niepłodne

• definiuje jajnik jako miejsce powstawania komórki jajowej

• wskazuje kontakty płciowe jako potencjalne źródło zakażenia układu rozrodczego

• przyporządkowuje chorobom źródła zakażenia

• wyjaśnia różnicę między nosicielstwem HIV a chorobą AIDS

• wymienia drogi zakażenia wirusami HIV, HBV i HCV oraz HPV oraz omawia zasady profilaktyki chorób wywoływanych przez te wirusy

• przedstawia podstawowe zasady profilaktyki chorób przenoszonych drogą płciową

• porządkuje etapy rozwoju zarodka od zapłodnienia do zagnieżdżenia

• wyjaśnia pojęcie „zapłodnienie”

• omawia zasady higieny zalecane dla kobiet ciężarnych

• podaje czas trwania ciąży

• omawia wpływ różnych czynników na prawidłowy rozwój zarodka i płodu

• określa zmiany rozwojowe u swoich rówieśników

• opisuje objawy starzenia się organizmu

Wymagania rozszerzające – uczeń:

• charakteryzuje męskie pierwszo-, drugo- i trzeciorzędowe cechy płciowe

• charakteryzuje żeńskie pierwszo-, drugo- i trzeciorzędowe cechy płciowe

• opisuje funkcje wewnętrznych narządów rozrodczych

• interpretuje ilustracje przebiegu cyklu miesiączkowego

• wyjaśnia konieczność regularnych wizyt u ginekologa

• przyporządkowuje chorobom ich charakterystyczne objawy

• porównuje naturalne i sztuczne metody planowania rodziny

• charakteryzuje funkcje błon płodowych

• charakteryzuje okres rozwoju płodowego

• wyjaśnia przyczyny zmian zachodzących w organizmie kobiety podczas ciąży

• charakteryzuje etapy porodu

• charakteryzuje wskazane okresy rozwojowe

• przedstawia cechy i przebieg fizycznego, psychicznego i społecznego dojrzewania człowieka

Wymagania dopełniające – uczeń:

• uzasadnia, że główka plemnika jest właściwą gametą męską

• wykazuje zależność między produkcją hormonów płciowych a zmianami zachodzącymi w ciele mężczyzny

• tworzy w dowolnej formie prezentację na temat dojrzewania

• wykazuje związek budowy komórki jajowej z pełnioną przez nią funkcją

• omawia zmiany hormonalne i zmiany w macicy zachodzące w trakcie cyklu miesiączkowym

• analizuje rolę ciałka żółtego

• wymienia zachowania mogące prowadzić do zakażenia HIV

• ocenia naturalne i sztuczne metody antykoncepcji

• przewiduje indywidualne i społeczne skutki zakażenia wirusami HIV, HBV i HCV oraz HPV

• analizuje funkcje łożyska

• uzasadnia konieczność przestrzegania zasad higieny przez kobiety w ciąży

• omawia mechanizm powstawania ciąży pojedynczej i mnogiej

• analizuje różnice między przekwitaniem a starością

• przyporządkowuje okresom rozwojowym zmiany zachodzące w organizmie

X Zdrowie i cywilizacja

Wymagania konieczne – uczeń:

• omawia wpływ trybu życia na stan zdrowia

• podaje przykłady trzech chorób zakaźnych i czynniki, które je wywołują

• wymienia choroby cywilizacyjne

• wymienia najczęstsze przyczyny nowotworów

• podaje przykłady używek

• przedstawia negatywny wpływ na zdrowie człowieka niektórych substancji psychoaktywnych oraz nadużywania kofeiny i niektórych leków (zwłaszcza oddziałujących na psychikę)

Wymagania podstawowe – uczeń:

• opisuje zdrowie fizyczne, psychiczne i społeczne

• podaje przykłady wpływu środowiska na życie i zdrowie ludzi

• przedstawia znaczenie aktywności fizycznej dla prawidłowego funkcjonowania organizmu

• przedstawia podstawowe zasady profilaktyki chorób nowotworowych

• klasyfikuje podaną chorobę do grupy chorób cywilizacyjnych lub zakaźnych

• omawia znaczenie szczepień ochronnych

• wskazuje alergie jako skutek zanieczyszczenia środowiska

• wskazuje metody zapobiegania chorobom cywilizacyjnym

• opisuje MONAR jako miejsce, gdzie można uzyskać pomoc w leczeniu uzależnień

Wymagania rozszerzające – uczeń:

• charakteryzuje czynniki wpływające na zdrowie

• przedstawia znaczenie pojęć „zdrowie” i „choroba”

• rozróżnia zdrowie fizyczne, psychiczne i społeczne

• wymienia najważniejsze choroby człowieka wywoływane przez wirusy, bakterie, protisty i pasożyty zwierzęce oraz przedstawia zasady profilaktyki tych chorób

• podaje kryterium podziału na choroby zakaźne i cywilizacyjne

• podaje przykłady szczepień obowiązkowych i nieobowiązkowych

• wyjaśnia przyczyny powstawania chorób społecznych

• opisuje wpływ palenia tytoniu na zdrowie

• omawia skutki działania alkoholu na funkcjonowanie organizmu

• wyjaśnia mechanizm powstawania uzależnień

• wyjaśnia znaczenie profilaktyki uzależnień

• wyjaśnia, jak uniknąć uzależnień

Wymagania dopełniające – uczeń:

• wykazuje wpływ środowiska życia na zdrowie

• oblicza własne BMI

• dowodzi, że stres jest przyczyną chorób cywilizacyjnych

• uzasadnia, że nerwice są chorobami cywilizacyjnymi

• uzasadnia konieczność okresowego wykonywania podstawowych badań kontrolnych

• wyjaśnia, dlaczego nie należy bez wyraźnej potrzeby przyjmować leków ogólnodostępnych oraz dlaczego antybiotyki i inne leki należy stosować zgodnie z zaleceniami lekarza

• wykazuje zależność między przyjmowaniem używek a powstawaniem nałogu

• wykonuje w dowolnej formie prezentację na temat profilaktyki uzależnień

Wymagania edukacyjne z biologii dla klasy III gimnazjum

oparte na „Programie nauczania biologii Puls życia”

I Genetyka

Wymagania konieczne – uczeń:

• wymienia cechy gatunkowe i indywidualne podanych organizmów

• wyjaśnia, że jego podobieństwo do rodziców jest wynikiem dziedziczenia cech

• wskazuje miejsca występowania DNA

• wylicza elementy budujące DNA

• określa rolę DNA jako nośnika informacji genetycznej

• wymienia nazwy poszczególnych podziałów komórkowych

• podaje liczbę chromosomów w komórkach somatycznych i płciowych człowieka

• wskazuje miejsce zachodzenia mitozy i mejozy w organizmie człowieka

• wskazuje kodon na modelu lub ilustracji DNA

• rozpoznaje u ludzi cechy dominujące i recesywne

Wymagania podstawowe – uczeń:

• definiuje pojęcia „genetyka” oraz „zmienność organizmów”

• rozpoznaje cechy dziedziczne i niedziedziczne

• omawia zastosowania genetyki w różnych dziedzinach: medycynie, kryminalistyce, rolnictwie, archeologii

• uzasadnia występowanie zmienności wśród ludzi

• przedstawia budowę nukleotydu

• wymienia nazwy zasad azotowych

• wyjaśnia regułę komplementarności zasad

• definiuje pojęcia: „gen” i „genom”

• przedstawia budowę chromosomu

• definiuje pojęcie „kariotyp”

• omawia proces replikacji

• porównuje budowę DNA z budową RNA

• rozpoznaje na modelu lub ilustracji DNA i RNA

• definiuje pojęcia: „chromosomy homologiczne”, „komórki haploidalne”, „komórki diploidalne”

• szacuje liczbę chromosomów w komórce haploidalnej, znając liczbę chromosomów w diploidalnej komórce danego organizmu

• omawia znaczenie mitozy i mejozy

• wyjaśnia pojęcia: „kod genetyczny”, „gen”, „kodon”

• omawia znaczenie kodu genetycznego

• omawia budowę kodonu i genu

• omawia badania Mendla

• zapisuje genotypy homozygoty dominującej i recesywnej oraz heterozygoty

• na schemacie krzyżówki genetycznej rozpoznaje genotyp oraz określa fenotyp rodziców i pokolenia potomnego

• wykonuje krzyżówki genetyczne dotyczące dziedziczenia jednego genu

Wymagania rozszerzające – uczeń:

• wskazuje różnice między cechami gatunkowymi a indywidualnymi oraz podaje przykłady tych cech

• wyjaśnia, z czego wynika podobieństwo organizmów potomnych do rodzicielskich w wypadku rozmnażania płciowego i bezpłciowego

• wymienia źródła cech dziedzicznych i niedziedzicznych oraz podaje przykłady tych cech

• wykazuje konieczność związania DNA przez białka i powstania chromatyny w jądrze komórkowym

• wyjaśnia, z czego wynika komplementarność zasad

• określa różnice między genem a genomem

• omawia przebieg mitozy i mejozy

• omawia różnice między mitozą a mejozą

• wykazuje uniwersalność kodu genetycznego

• omawia biosyntezę białek na podstawie ilustracji

• ocenia znaczenie prac Mendla dla rozwoju genetyki

• interpretuje krzyżówki genetyczne, używając określeń „homozygota”, „heterozygota”, „cecha dominująca”, „cecha recesywna”

 

Wymagania dopełniające – uczeń:

• dowodzi, że cechy organizmów kształtują się dzięki materiałowi genetycznemu oraz są wynikiem wpływu środowiska

• wykonuje portfolio ukazujące jego podobieństwo do dziadków i rodziców

• przedstawia graficznie regułę komplementarności zasad azotowych

• wykonuje model DNA

• uzasadnia konieczność zachodzenia procesu replikacji DNA przed podziałem komórki

• wyjaśnia znaczenie rekombinacji genetycznej

• planuje i wykonuje dowolną techniką model podziału komórki

• odczytuje kolejność aminokwasów kodowanych przez dany fragment mRNA z tabeli kodu genetycznego

• interpretuje schemat literowego zapisu kodonu i budowy nici kwasu nukleinowego

• omawia prawo czystości gamet

• przewiduje cechy osobników potomnych na podstawie prawa czystości gamet

• tworzy krzyżówki genetyczne dotyczące dziedziczenia określonej cechy i przewiduje genotypy oraz fenotypy potomstwa

II Ewolucjonizm

Wymagania konieczne – uczeń:

• podaje liczbę chromosomów występujących w komórce diploidalnej człowieka

• rozpoznaje kariogram człowieka

• wskazuje na kariogramie człowieka chromosomy płci

• wymienia cztery główne grupy krwi występujące u ludzi

• określa konsekwencje wystąpienia konfliktu serologicznego

• wyjaśnia pojęcie „mutacja”

• wylicza czynniki mutagenne

Wymagania podstawowe – uczeń:

• wyjaśnia zasadę dziedziczenia płci

• wymienia przykłady chorób dziedzicznych sprzężonych z płcią

• określa cechy chromosomów X i Y

• rozpoznaje grupy krwi na podstawie zapisu genotypów osób

• omawia sposób dziedziczenia grup krwi

• omawia sposób dziedziczenia czynnika Rh

• wymienia przykłady cech zależnych od wielu genów oraz od środowiska

• wyjaśnia, w jaki sposób środowisko wpływa na rozwój osobowości

• rozróżnia mutacje genowe i chromosomowe

• omawia skutki wybranych mutacji genowych

• wymienia przykłady chorób człowieka warunkowanych mutacjami genowymi (mukowiscydoza) i chromosomowymi (zespół Downa)

• charakteryzuje wybrane choroby genetyczne

Wymagania rozszerzające – uczeń:

• wyjaśnia mechanizm ujawniania się cech recesywnych sprzężonych z płcią

• wykonuje krzyżówkę genetyczną dotyczącą dziedziczenia hemofilii oraz daltonizmu

• ustala grupy krwi dzieci, znając grupy krwi ich rodziców

• wykonuje krzyżówkę genetyczną dotyczącą dziedziczenia grup krwi

• określa możliwość wystąpienia konfliktu serologicznego

• uzasadnia, że mutacje są podstawowym czynnikiem zmienności organizmów

• omawia przyczyny wybranych chorób genetycznych

Wymagania dopełniające – uczeń:

• interpretuje krzyżówkę genetyczną dotyczącą dziedziczenia hemofilii oraz daltonizmu

• ocenia znaczenie poznania budowy ludzkiego DNA

• ocenia wpływ środowiska na kształtowanie się cech

• przewiduje wpływ prowadzenia określonego trybu życia na powstawanie chorób genetycznych

• dowodzi znaczenia mutacji

w przystosowaniu organizmów

do zmieniającego się środowiska

• ocenia znaczenie badań prenatalnych dla człowieka

III Ekologia

Wymagania konieczne – uczeń:

• wyjaśnia, czym zajmuje się ekologia

• wymienia czynniki ograniczające występowanie gatunków w różnych środowiskach

• definiuje pojęcia: „populacja”, „gatunek”

• wymienia cechy populacji

• wymienia czynniki wpływające na liczebność populacji

• wymienia typy rozmieszczenia osobników w populacji

• wymienia przykłady zwierząt żyjących w stadzie

• wylicza zależności międzygatunkowe

• definiuje pojęcie „konkurencja”

• wymienia czynniki, o które konkurują organizmy

• wymienia przykłady roślinożerców

• wymienia przykłady drapieżników i ich ofiar

• omawia przystosowania organizmów do drapieżnictwa

• wymienia przykłady pasożytów zewnętrznych i wewnętrznych

• wylicza nieantagonistyczne zależności międzygatunkowe

• wymienia przykłady oragizmów, które łączy zależność nieantagonistyczna

• wymienia pięć przykładowych ekosystemów

• przedstawia składniki biotopu i biocenozy

• rozróżnia ekosystemy sztuczne i naturalne

• wymienia piętra lasu

• wymienia nazwy ogniw łańcucha pokarmowego

• przyporządkowuje znane organizmy do poszczególnych ogniw łańcucha pokarmowego

• rysuje schematy prostych łańcuchów pokarmowych w wybranych ekosystemach

• podaje przykład pierwiastka krążącego w ekosystemie

• wylicza czynniki wpływające na stan ekosystemów

• wymienia poziomy różnorodności biologicznej

Wymagania podstawowe – uczeń:

• wskazuje w terenie siedlisko przykładowego gatunku

• definiuje pojęcie „nisza ekologiczna”

• określa wpływ wybranych czynników środowiska na funkcjonowanie organizmu

• odczytuje z wykresu dane dotyczące zakresu tolerancji

• określa właściwości środowiska wodnego

• porównuje warunki życia w wodzie i na lądzie

• określa przyczyny migracji

• omawia zmiany liczebności populacji

• ilustruje różne typy rozmieszczenia osobników w populacji i podaje przykłady gatunków rozmieszczonych w dany sposób

• określa wady i zalety różnych typów rozmieszczenia populacji

• charakteryzuje grupy wiekowe w populacjach

• klasyfikuje dodatnie i ujemne zależności międzygatunkowe

• opisuje działania, które pozwalają zwyciężać w konkurencji

• omawia przyczyny i skutki konkurencji międzygatunkowej i wewnątrzgatunkowej

• określa znaczenia roślinożerców w przyrodzie

• omawia adaptacje roślinożerców do zjadania pokarmu roślinnego

• wyjaśnia na wybranych przykładach, na czym polega drapieżnictwo

• wymienia charakterystyczne cechy drapieżnika i jego ofiary

• wymienia przykłady roślin drapieżnych

• wyjaśnia, na czym polega pasożytnictwo

• klasyfikuje pasożyty na zewnętrzne i wewnętrzne

• wymienia przykłady pasożytnictwa u roślin

• określa warunki współpracy między gatunkami

• definiuje pojęcia: „mutualizm”, „komensalizm”

• omawia budowę korzeni roślin motylkowatych

• wskazuje w terenie biotop i biocenozę wybranego ekosystemu

• wyjaśnia, na czym polega równowaga dynamiczna ekosystemu

• wskazuje w terenie miejsce zachodzenia sukcesji wtórnej

• wymienia przykłady gatunków żyjących w poszczególnych piętrach lasu

• wyjaśnia przyczyny istnienia łańcuchów pokarmowych

• wskazuje różnice między producentami a konsumentami

• rysuje schemat prostej sieci pokarmowej

• omawia na podstawie ilustracji piramidę ekologiczną

• wykazuje, że materia krąży w ekosystemie

• wykazuje, że energia przepływa przez ekosystem

• wskazuje nekrofagi jako organizmy przyczyniające się do krążenia materii

• definiuje termin „różnorodność biologiczna”

• wymienia przykłady działalności człowieka przyczyniającej się do spadku różnorodności biologicznej

• wyjaśnia różnice pomiędzy dwoma poziomami różnorodności biologicznej

• uzasadnia konieczność zachowania różnorodności biologicznej

Wymagania rozszerzające – uczeń:

• rozróżnia siedlisko i niszę ekologiczną

• omawia na przykładzie wpływ środowiska na wygląd organizmu

• omawia różnice między ekologią a ochroną przyrody i ochroną środowiska

• odnajduje w terenie populacje różnych gatunków

• określa wpływ migracji na zagęszczenie i liczebność populacji

• wyjaśnia, jaki jest związek wędrówek zwierząt z porami roku

• opisuje wpływ hierarchii panującej w stadzie na życie poszczególnych jego członków

• odczytuje dane z piramid wieku

• charakteryzuje ujemne zależności wewnątrzgatunkowe

• porównuje konkurencję wewnątrzgatunkową z konkurencją międzygatunkową

• wyjaśnia, w jaki sposób rośliny i roślinożercy wzajemnie regulują swoją liczebność

• charakteryzuje sposoby obrony roślin przed zjadaniem

• omawia różne strategie polowań stosowanych przez drapieżniki

• opisuje sposoby obrony organizmów przed drapieżnikami

• określa rolę drapieżników w przyrodzie jako regulatorów liczebności ofiar

• omawia przystosowania roślin drapieżnych do zdobywania pokarmu

• charakteryzuje przystosowania organizmów do pasożytniczego trybu życia

• omawia różnice między komensalizmem a mutualizmem

• charakteryzuje role grzyba i glonu w plesze porostu

• charakteryzuje relację międzygatunkową między rośliną motylkową a bakteriami brodawkowymi

• analizuje zależności między biotopem a biocenozą

• omawia różnice między ekosystemami naturalnymi a sztucznymi

• charakteryzuje przebieg sukcesji pierwotnej i wtórnej

• analizuje przykłady powiązań pokarmowych we wskazanym ekosystemie

• charakteryzuje role poszczególnych ogniw łańcucha pokarmowego

• porównuje liczbę organizmów w sieci zależności pokarmowych w ekosystemie naturalnym i sztucznym

• interpretuje zależności między poziomem pokarmowym a biomasą i liczebnością populacji

• wskazuje działalność człowieka jako przyczynę spadku różnorodności biologicznej

• charakteryzuje poziomy różnorodności biologicznej

• porównuje poziomy różnorodności biologicznej

Wymagania dopełniające – uczeń:

• interpretuje wykres przedstawiający zakres tolerancji ekologicznej danego gatunku

• planuje doświadczenie sprawdzające wpływ wybranych czynników

na funkcjonowanie organizmu

• wykazuje zależność między cechami środowiska a występującymi w nim organizmami

• oblicza zagęszczenie populacji, mając dane dotyczące liczebności populacji i zajmowanej przez nią powierzchni

• przewiduje losy populacji na podstawie jej struktury wiekowej

• uzasadnia, że konkurencja jest czynnikiem doboru naturalnego

• analizuje wykresy przedstawiające wzajemną regulację liczebności populacji roślin i roślinożerców

• wykazuje zależności między liczebnością populacji drapieżnika a liczebnością populacji jego ofiary

• wyjaśnia znaczenie pasożytnictwa w regulacji zagęszczenia populacji ofiar

• określa warunki występowania dodatnich relacji między organizmami różnych gatunków

• ocenia znaczenie bakterii azotowych występujących w glebie

• wyjaśnia znaczenie wiedzy o mikoryzie dla grzybiarzy

• wykazuje zależność między warunkami, w których powstał dany las a jego strukturą piętrową

• omawia czynniki, które zakłócają równowagę ekosystemu

• planuje i wykonuje model łańcucha lub sieci pokarmowej

• przewiduje skutki, jakie dla ekosystemu miałoby wyginięcie określonego ogniwa we wskazanym łańcuchu pokarmowym

• analizuje informacje przedstawione w formie piramidy ekologicznej

• omawia schemat obiegu węgla w ekosystemie

• przewiduje skutki osuszania obszarów podmokłych

IV

Wymagania konieczne – uczeń:

• wymienia czynniki wpływające na zanieczyszczenie atmosfery

• wskazuje źródła zanieczyszczenia powietrza w najbliższej okolicy

• wymienia źródła zanieczyszczenia wód słodkich

• wylicza klasy czystości wód

• wymienia przyczyny zanieczyszczeń wód słonych

• wymienia funkcje gleby w ekosystemie

• wylicza czynniki wpływające na degradację gleby

• wymienia przykłady czynników prowadzących do wyjałowienia gleby

• rozpoznaje surowce wtórne

• wymienia sposoby unieszkodliwiania odpadów

• przyporządkowuje odpady do odpowiednich pojemników przeznaczonych do segregacji

 

Wymagania podstawowe – uczeń:

• podaje przykłady naturalnych i powstałych w wyniku działalności ludzi zanieczyszczeń atmosfery

• omawia wpływ kwaśnych opadów na środowisko

• omawia warunki tworzenia się kwaśnych opadów, dziury ozonowej i smogu

• omawia przyczyny ocieplania się klimatu

• podaje metody oczyszczania wód

• omawia sposoby ochrony wód

• charakteryzuje metody oczyszczania ścieków stosowane w nowoczesnych oczyszczalniach

• wyjaśnia, dlaczego próchnica jest ważnym elementem gleby

• omawia metody rekultywacji gleby

• określa czas biodegradacji wskazanego produktu

• wyjaśnia pojęcie „recykling”

• analizuje problem dzikich wysypisk

• uzasadnia konieczność rezygnacji z toreb foliowych na rzecz opakowań wielokrotnego użytku

Wymagania rozszerzające – uczeń:

• analizuje czynniki wpływające na zanieczyszczenie atmosfery

• klasyfikuje zanieczyszczenia atmosfery na naturalne i powstałe w wyniku działalności ludzi

• wykazuje wpływ spalania surowców naturalnych na stan atmosfery

• wyjaśnia rolę porostów w ocenie czystości powietrza

• określa sposób wykorzystania wody w zależności od klasy jej czystości

• wyjaśnia wpływ zakwitów na stan wód

• opisuje metody oczyszczania wód

• uzasadnia, że gleba ma duże znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania ekosystemu

• charakteryzuje proces powstawania próchnicy

• omawia czynniki degradujące glebę

• ocenia wpływ różnych metod unieszkodliwiania odpadów na środowisko

• ocenia znaczenie wykorzystywania surowców wtórnych

Wymagania dopełniające – uczeń:

• przeprowadza badanie stanu powietrza swojej okolicy za pomocą skali porostowej

• dowodzi związku rozwoju gospodarki na świecie z globalnym ociepleniem

• przewiduje skutki globalnego ocieplenia

• ocenia znaczenie regulacji rzek

• analizuje i komentuje stan czystości rzek w Polsce na podstawie wykresu

• wykazuje związek między zanieczyszczeniem powietrza a zanieczyszczeniem wód gruntowych

• dowodzi, że wypalanie łąk i pól jest szkodliwe dla gleby

• planuje sposoby rekultywacji zdegradowanych gleb w najbliższej okolicy

• prezentuje postawę świadomego konsumenta

• planuje i realizuje projekt edukacyjny dotyczący ochrony środowiska na co dzień

DZIENNIK ELEKTRONICZNY
OFICJALNA STRONA
WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA
DZIAŁALNOŚĆ GIMNAZJUM NR 2













SZKOŁA PARTNERSKA
DANE TELEADRESOWE


Gimnazjum nr 2 w Wodzisławiu Śląskim im. Ziemi Wodzisławskiej

ul. 26 Marca 66
44-300 Wodzisław Śląski
tel. 32-455-37-36
e-mail: gim2@wodzislaw-slaski.pl

Październik 2017
P W Ś C P S N
« Kwi    
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031